DPR - Istota i znaczenie zasad rachunkowości - Misoft

DPR - Istota i znaczenie zasad rachunkowości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii.

DOKUMENTACJA ZASAD RACHUNKOWOŚCI
1.3 Istota i znaczenie zasad rachunkowości

Zasady wynikają z tradycji rachunkowości i jej metodologii. Uznawane, akceptowane i popularyzowane zarówno w krajowych, jak i międzynarodowych standardach rachunkowości. Wprowadzają one normy postępowania w prowadzeniu rachunkowości. Uwzględniane aczkolwiek nie zawsze są skodyfikowane przez normy prawne.

Zaadresowanie informacji z rachunkowości do szerokiego kręgu odbiorców, zarówno zewnętrznych jak i wewnętrznych, wymaga nadania tym informacjom uniwersalnego charakteru. Jest to możliwe właśnie dzięki upowszechnieniu zasad prawidłowej rachunkowości. Zasady rachunkowości wyznaczają reguły jej prowadzenia, których stosowanie gwarantuje sprawne uzyskiwanie informacji, ich rzetelność, wiarygodność i użyteczność [Kiziukiewicz 2007, s. 20].

Dla określenia istoty i znaczenia zasad istotne jest wprowadzenie hierarchii zgodnej z kryterium zakresu szczegółowości – od ogólnych do szczegółowych:

  • zasada wiernego i rzetelnego obrazu,
  • zasada periodyzacji,
  • zasady fundamentalne:
    • kontynuacji działania,
    • memoriału,
  • zasady nadrzędne:
    • współmierności przychodów i kosztów,
    • ostrożności,
    • ciągłości zasad,
    • zakazu kompensaty,
    • wyższości treści nad formą,
  • zasady szczegółowe, np. zasady pomiaru i wyceny zasobów i wyniku finansowego, prowadzenia ksiąg, ujmowania i prezentacji danych, istotności [Gabrusewicz i Samelak 2011, s. 23].

Naczelną koncepcją rachunkowości jest zasada wiernego i rzetelnego obrazu przedsiębiorstwa, według której rachunkowość jednostki, a co za tym idzie sprawozdawczość finansowa, powinny odzwierciedlać prawidłowy i wierny obraz sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa. Jest wyrazem dążenia do obiektywizmu, bez upiększeń czy przemilczeń, jako warunek uzyskania maksimum użytecznej informacji zarówno dla odbiorców zewnętrznych, jak i wewnętrznych.

Porządkująca zasada periodyzacji występuje jako pochodna metody momentu i okresu sprawozdawczego. Wprowadza oś czasu i interwał tak jak metoda bilansowa odzwierciedla dualizm występujący w rachunkowości. Dzieli czas życia jednostki na okresy sprawozdawcze - miesiące i lata obrotowe które mogą ale nie muszą być zgodne z rokiem kalendarzowym.

Zasada kontynuacji działania wprowadza założenie nieprzerwanego funkcjonowania przedsiębiorstwa w niezmienionym lub podobnym zakresie w dającej się przewidzieć przyszłości nie krócej jednak niż rok. W myśl tej zasady są prezentowane w sprawozdaniach finansowych informacje umożliwiające ocenę prowadzenia kontynuacji działania. Ma zastosowanie podczas wyceny składników majątku przedsiębiorstwa oraz ich źródeł pochodzenia. Zasada załamuje się w przypadku likwidacji jednostki, istotnego ograniczenia jej zakresu działania lub zmiany formy prawnej.

Zasada memoriałowa wprowadza regułę, iż zdarzenia gospodarcze a w szczególności przychody i koszty jednostka ujmuje w ewidencji jako osiągnięte lub poniesione w momencie ich powstania a nie w momencie wpływu lub wydatku środków pieniężnych. Jest odwrotnością historycznie wcześniejszej zasady kasowej.

W myśl zasady współmierności przychodów i kosztów do tego samego okresu sprawozdawczego należy zaliczyć przychody i nieodzowne do ich osiągnięcia koszty związane z tymi przychodami dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres koszty, które nie zostały jeszcze poniesione [Ustawa z 29 września 1994, Art. 6.2]. Zasada współmierności przypisuje koszty związane z danymi przychodami do tego samego okresu sprawozdawczego co oznacza, że koszty i przychody okresów przyszłych nie mogą wpływać na wyniki w danym okresie.

Zasada ostrożności związana jest z wyceną składników majątku jednostki gospodarczej i wyznacza sposób podejścia do ustalania wyniku finansowego. Wymaga jednakowego traktowania zdarzeń skutkujących polepszeniem lub pogorszeniem wyniku finansowego. W szczególności zysk może być wykazany dopiero po jego zrealizowaniu koszty zaś, winny być uwzględniane już po ich uprawdopodobnieniu tak jak zmniejszenia wartości składników aktywów, w tym również dokonywane w postaci odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych [Ustawa z 29 września 1994, Art. 7.1]. Składniki majątku należy wyceniać stosując rzeczywiście poniesione na ich nabycie czy wytworzenie ceny lub koszty nie wyżej niż według ich aktualnej wartości. Istotą zasady jest ostrożne podejście przy wycenie i nie podwyższanie ani nie zaniżanie wyniku finansowego i wartości majątku.

Zasada ciągłości zasad zobowiązuje do prowadzenia ksiąg rachunkowych w sposób ciągły od momentu ich założenia [Kiziukiewicz 2007, s. 20]. Przyjęte zasady (politykę) rachunkowości należy stosować w sposób ciągły, dokonując w kolejnych latach obrotowych jednakowego grupowania operacji gospodarczych, wyceny aktywów i pasywów, w tym także dokonywania odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych, ustalania wyniku finansowego i sporządzania sprawozdań finansowych tak, aby za kolejne lata informacje z nich wynikające były porównywalne [Ustawa z 29 września 1994, Art. 5.1]. Istotą zasady jest przestrzeganie jednakowych zasad a nie tylko ciągłości rozumianej jako spełnienie warunku by stan początkowy okresu sprawozdawczego czy roku obrotowego był tożsamy ze stanem końcowym okresu bezpośrednio go poprzedzającego, lecz takie prowadzenie ksiąg rachunkowych, oraz stosowanie takich metod wyceny i ustalania wyniku finansowego by użytkownicy sprawozdań finansowych mieli możliwość porównania sprawozdań finansowych jednostki na przestrzeni czasu, w celu ustalenia tendencji zmian sytuacji finansowej jednostki, jej wyników działalności oraz przepływów pieniężnych [MSR-8 2008 par.15].

Zasada ciągłości może ulec zerwaniu: zmiana stosowanych zasady (polityki) rachunkowości może nastąpić tylko wówczas, gdy wymagają tego postanowienia prawa, standardu lub ich interpretacji oraz gdy doprowadzi to stanu, w którym zawarte w sprawozdaniu finansowym informacje o wpływie transakcji, innych zdarzeń i warunków na sytuację finansową, wynik finansowy, czy też przepływy pieniężne jednostki będą bardziej przydatne i wiarygodne [MSR-8 2008 par. 14]. Zapisy Ustawy o rachunkowości precyzują, że „w celu rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji jednostka może, ze skutkiem od pierwszego dnia roku obrotowego, bez względu na datę podjęcia decyzji, zmienić dotychczas stosowane rozwiązania na inne” [Ustawa z 29 września 1994, Art. 8.2]. Sytuacja ta ilustruje istotę i znaczenie hierarchii zasad. Dążenie do przestrzegania nadrzędnej w hierarchii zasady wiernego i rzetelnego obrazu może skutkować zerwaniem zasady ciągłości.

Zasada zakazu kompensaty stanowi że, wartość poszczególnych elementów aktywów i pasywów, przychodów i związanych z nimi kosztów, a także zysków i strat nadzwyczajnych ustalana jest oddzielnie. Nie wolno kompensować ze sobą różnych rodzajów aktywów i pasywów, przychodów i kosztów z nimi związanych oraz zysków i strat nadzwyczajnych [Gabrusewicz i Samelak 2011, s. 28].

Zasada wyższości treści nad formą - zgodnie z tą zasadą zdarzenia, w tym operacje gospodarcze, ujmuje się w księgach rachunkowych i wykazuje w sprawozdaniu finansowym zgodnie z ich treścią ekonomiczną, co znalazło swój wyraz w art. 4 ust. 2 ustawy o rachunkowości [Tuszyński 2001, s. 11]. W razie kolizji między istotą ekonomiczną zdarzenia gospodarczego wynikającą z zasady wiernego i rzetelnego obrazu a wymaganiami określonymi przepisami prawa, zasada ta przesądza o wyższości treści ekonomicznej i stanowi, że przyjmuje się rzeczywistą treść ekonomiczną operacji.

Personal tools